Bài 21. Võ dưỡng sinh
Trang 101–108 trong sách in.
Ý chính
- Một phương pháp thể dục cơ bản cho mọi người. Ai cũng cần một phương pháp thể dục cơ bản; tập luyện có trong (nội) và ngoài (ngoại), động và tĩnh, cơ thể và tâm trí.
- Tối thiểu: thở bụng và tĩnh tâm vài phút. Tối thiểu cần biết thót bụng, phình bụng, làm chủ hơi thở và tĩnh tâm vài phút mỗi ngày; người lái xe, đứng máy cũng phải tập.
- Tập rải nhiều lần ngắn. Tập ở đâu cũng được; rải nhiều lần trong ngày, mỗi lần 5, 6 phút tốt hơn một lần 30, 60 phút rồi ngồi ì cả ngày.
- Hết sức nhưng không quá sức: thước đo là hơi thở. Không hết sức thì không nâng sức, quá sức thì nguy hiểm; cách tốt nhất là tự kiểm tra: lúc không còn làm chủ được hơi thở là quá sức, phải ngưng.
- Nội bảo đảm ngoại, ngoại nâng nội. Lấy nội bảo đảm cho ngoại, lấy ngoại nâng sức lên dần; kết hợp nội – ngoại, động – tĩnh là nguyên tắc cơ bản nhất; đạt rồi thì tập thành nếp sống.
- Dụng cụ tốt nhất là chính mình và bạn tập. Có dụng cụ càng tốt, không có cũng được: tay này bóp tay kia thay dụng cụ bóp; người bạn tập thay quả bóng đấm vì phản ứng đa dạng, buộc phải nhanh và mưu trí.
- Ba trình độ: tập luyện, rèn luyện, tu luyện. Tập luyện là học thao tác đến thành thạo; rèn luyện là tập lâu cho có tố chất mới; trình độ cao là tu luyện — làm chủ toàn diện cơ thể lẫn tâm trí.
- Luyện ý, luyện khí, luyện lực. Tu luyện gồm tập trung ý chí (hư tâm), điều hòa nội tạng — nhất là hơi thở, làm chủ cơ bắp; khi vận động, thở vào thì tay kéo vào hay đưa lên, thở ra thì tay đưa ra hay xuống, hơi ngừng thì tay chân ngừng.
- Nhu quyền: dụng ý, không dụng lực. Tập mềm lâu ngày mà chính xác, lúc cần phát sức rất mạnh nhờ tập trung ý và giãn mềm cơ — nguyên tắc nhu quyền, biến yếu thành mạnh.
- Võ dưỡng sinh. Tác giả gọi phương pháp này là Võ dưỡng sinh: dưỡng sinh là nâng cao sức sống, võ là mang tính chiến đấu; đúc kết: 'Tập cho khí huyết lưu thông, chân tay điêu luyện, trong lòng thảnh thơi' (theo tinh thần Hải Thượng Lãn Ông).
- Đưa vào nhà trường từ bé. Có thể đưa võ dưỡng sinh vào trường từ nhỏ để học sinh làm chủ cơ thể; tư duy, cảm xúc đều qua cơ thể; thể dục đáng là môn hàng đầu.
- Tập tĩnh giảm tiêu hao lúc nghỉ. Lúc nghỉ cơ thể vẫn tiêu hao năng lượng (chuyển hóa cơ bản): người tiêu khoảng 2500 calo mỗi ngày thì chuyển hóa cơ bản chừng 1000 calo; người tập tĩnh lâu năm có chuyển hóa cơ bản giảm dần.
- Chương trình tập hoàn chỉnh ba phần. Một là động tác tự nhiên (chạy, bơi); hai là thể dục cơ bản — võ dưỡng sinh; ba là chơi (đá bóng, đá cầu, bóng bàn, đấu võ). Võ dưỡng sinh ở đâu, lúc nào, ai cũng tập được.
- Lên sức hơn lên cân (theo tác giả). Tác giả mong ngành y phổ biến tập luyện: bác sĩ biết kê đơn tập như kê đơn thuốc; bệnh nhân ra viện mang theo nguyên lý tập luyện; khi phục hồi nên đặt mục tiêu lên sức chứ không phải lên cân.
- Ngồi yên chưa phải là tĩnh. Ngồi, nằm yên, thậm chí khi ngủ, nhịp tim phổi và nội tạng vẫn có thể rối loạn, nhiều cơ vẫn căng; vì vậy nhiều lúc nghỉ rồi vẫn mệt.