Bài 9. Đòi hỏi của thời đại
Trang 50–57 trong sách in.
Ý chính
- Máy móc: ít sức cơ, nhiều căng thần kinh. Lao động máy móc ít dùng sức cơ nhưng buộc thần kinh tập trung căng thẳng và theo nhịp máy nhanh hơn nhịp cơ thể; nhiều nghề 'chân tay' thực chất là lao động thần kinh.
- Thành phố kích thích giác quan suốt ngày. Ánh sáng, tiếng ồn, bụi, hóa chất luôn kích động thần kinh; ồn trên 90 đề-xi-ben có thể hại tai; ở thành phố lớn ồn từ sáng sớm tới khuya.
- Ngủ ít hơn, đi nhiều hơn, tin tức nhiều hơn. Điện kéo dài giờ hoạt động nên người nay ngủ ít hơn xưa; đi lại nhiều (sách nêu người Mỹ đi khoảng 5 triệu km một đời); nhận rất nhiều tin, mỗi tin làm tâm tư xúc động ít nhiều.
- Xã hội luôn đổi, con người luôn phải thích nghi. Khoa học kỹ thuật tiến nhanh, xã hội văn hóa luôn biến đổi, cái mới cái cũ xung đột; nhiều nghề phải làm trong nóng, ồn, bụi, áp suất cao thấp, bức xạ.
- Ca đêm đảo nhịp ngày đêm. Cơ thể quen ngày làm đêm nghỉ; làm ca đêm thì ngày khó ngủ, đêm làm rất mệt. Sáng dậy nhiệt độ chỉ khoảng 36 °C, 3–4 giờ chiều cao nhất, quá 37 °C.
- Bay qua 5 múi giờ: 4–5 ngày mới quen. Từ Việt Nam sang Liên Xô qua 5 múi giờ: tới nơi 6 giờ chiều là 11 giờ đêm ở nhà; đi ngủ lúc nửa đêm thì cơ thể đang ở 5 giờ sáng. Bốn, năm ngày sau mới thích nghi; về lại cũng mất vài ngày.
- Từ bản làng yên tĩnh ra thành phố. Người lớn lên ở bản làng yên tĩnh, ngủ sớm, nay vào nhà máy ồn ào, thành phố sáng đèn, học nhiều, gặp nhiều người: mất khá lâu mới thích nghi nên dễ mệt.
- Chứng mệt mỏi thần kinh. Ở thành phố công nghiệp nhiều người luôn mệt dù ăn đủ, khám không thấy tổn thương; sáng đã uể oải, khó tập trung, hay quên — tác giả gọi là chứng mệt mỏi thần kinh.
- Từ mệt mỏi đến bệnh, khoảng cách không xa. Phản ứng nội tạng, nội tiết kéo dài không điều chỉnh kịp thì tích lũy, làm một bộ phận suy sụp; tác giả nêu tim mạch, dạ dày, đại tràng, hen; nguyên nhân tâm lý xã hội đa dạng nên không có thuốc đặc trị, bệnh hay kéo dài.
- Bệnh do tinh thần tăng dần. Thuốc lá, cà phê, thuốc an thần được dùng nhiều lên theo công nghiệp hóa; bệnh do vi khuẩn, ký sinh trùng lùi dần, bệnh do tinh thần ngày càng nhiều.
- Môi trường lao động cũng là sức khỏe. Tiếng ồn là tác nhân gây hại nhất ngày nay. Giảm ồn, nóng, ẩm, bụi; sắp xếp gọn; chăm ánh sáng, màu sắc; tổ chức quản lý giảm căng thẳng không cần thiết — vừa bảo vệ sức khỏe vừa tăng năng suất.
- Giải pháp: tự rèn luyện — Phép Dưỡng Sinh. Xã hội không thể chậm lại, nên mỗi người phải tự rèn luyện cơ thể và con người mình. Phương pháp ấy gọi là Phép Dưỡng Sinh: tìm cách điều khiển cơ thể, điều hòa hoạt động sinh lý.
- Tập cả ba: Thần kinh – Nội tạng – Cơ bắp. Cơ thể có ba bộ phận chủ yếu nên phải tập cả ba; thần kinh quan trọng nhất; ổn định thần kinh là mục tiêu cuối; điều hòa nội tạng và cơ bắp cũng ổn định được thần kinh.