Bài 4. Hệ thống nội tiết
Trang 27–30 trong sách in.
Ý chính
- Tuyến nội tiết gửi hóc-môn theo máu. Các tuyến nội tiết tiết hóc-môn vào máu; máu đưa đi khắp cơ thể; mỗi hóc-môn điều khiển một quá trình sinh lý nhất định.
- Tuyến giáp: tốc độ chuyển hóa và sinh trưởng. Tuyến giáp trạng tác động đến tốc độ chuyển hóa và sự sinh trưởng của cơ thể.
- Tuyến cận giáp: can-xi và phốt-pho trong máu. Tuyến cận giáp trạng tác động đến lượng can-xi và phốt-pho trong máu.
- Thượng thận: phần vỏ và phần tủy. Vỏ thượng thận tác động đến chuyển hóa na-tri, ka-li và chuyển hóa glu-xít, chống viêm. Tủy thượng thận tác động đến hoạt động của tim, cơ trơn, nội tạng.
- Tụy tạng: chuyển hóa đường, tiêu hóa, tích trữ. Tụy tạng tác động đến chuyển hóa đường, tiêu hóa và tích trữ glu-xít.
- Tinh hoàn và buồng trứng. Hóc-môn tinh hoàn (nam) tác động đến bộ phận sinh dục nam và phần nào sự sinh trưởng; hóc-môn buồng trứng (nữ) tác động đến bộ phận sinh dục nữ (kinh nguyệt, tử cung).
- Tuyến yên: tuyến chỉ huy các tuyến khác. Tuyến yên nối chặt với các trung tâm dưới vỏ não, nhận tín hiệu từ thần kinh trung ương và tiết hóc-môn kích thích các tuyến khác: giáp trạng, thượng thận, tinh hoàn, buồng trứng. Phần sau tuyến yên tiết hóc-môn kích thích thận và tử cung.
- Hai thứ đánh thức tuyến: thần kinh và lượng chất trong máu. Tuyến nội tiết hoạt động do kích thích thần kinh, hoặc do lượng một số chất trong máu (như đường, can-xi) lên hay xuống.
- Vòng phản hồi: kết quả quay lại kìm chính nó. Một biến động (đường hay can-xi trong máu giảm, hoặc một kích động thần kinh) tác động lên trung tâm dưới vỏ não, qua tuyến yên hoặc trực tiếp làm một tuyến tiết hóc-môn; hóc-môn kích thích một bộ phận; hoạt động của bộ phận làm máu thay đổi ngược lại, và chính thay đổi ngược này kìm tuyến và trung tâm; tình hình trở về như cũ.
- Tác động qua lại là quy luật cơ bản của điều chỉnh. Tác giả rút ra: tác động qua lại là một quy luật cơ bản trong sự điều chỉnh các quá trình sinh lý.